مجله الکترونیکی
[ نسخه آزمایشی ]
کد خبر : ۳۱۲۴۵
زمان انتشار : ۱۰:۳۷ - ۱۳۹۶/۱۰/۱۹

مروری بر زندگی پر فراز و نشیب هاشمی رفسنجانی؛ از کودکی تا مبارزه و ورود به سیاست

غیبت اکبر هاشمی رفسنجانی امروز یک ساله می شود. یک سال است که نیست و در این یک سال اتفاقاتی رخ داده که اگر بود اگر نه نقش آفرینی که می توانست موضع گیری کند. بنیاد جهان اما بر فناست و سیاست مدار و غیر سیاست مدار نمی شناسد...

به گزارش  تا ساعاتی دیگر و شامگاه سه شنبه ۱۹ دی ۱۳۹۶که برسد، فقدان اکبر هاشمی رفسنجانی در عرصه سیاست و اجتماع ایران، یک ساله می شود.

اکبر هاشمی رفسنجانی در سوم شهریور ماه سال ۱۳۱۳ هجری شمسی در روستای بهرمان شهرستان رفسنجان به دنیا آمد. خانواده‌ای وی پر جمعیت و نسبتاً ثروتمند بودند، پدرش میرزاعلی هاشمی بهرمانی و مادرش ماه‌ بی‌بی صفریان نام داشتند.

آیت الله هاشمی رفسنجانی تحصیل را در مکتب خانه‌ای در بخش نوق روستای بهرمان کرمان از سن ۵ سالگی آغاز کرد. پس از یادگیری دروس مقدماتی در سن ۱۴ سالگی برای تحصیل علوم دینی عازم قم شد. ۲ سال پس از ورود به حوزه نزد آیت‌الله بروجردی رفت و تحصیل را ادامه داد.

/

وی از محضر اساتید همچون حضرات آیات سید حسین طباطبایی بروجردی، امام خمینی (ره)، سید محمد محقق داماد، محمدرضا گلپایگانی، سید محمد کاظم شریعتمداری، امام موسی صدر، عبدالکریم حائری یزدی، شهاب ‌الدین نجفی مرعشی و محمد حسین طباطبائی تلمذ کرد.

اولین حرکت سیاسی هاشمی در اردیبهشت ۱۳۲۹  آغاز شد. وی تحت تاثیر تعلیمات امام خمینی(ره) به سیاست روی آورد و به مخالفت با حکومت محمد رضا شاه پهلوی پرداخت. با تبعید امام راحل ، نقش هاشمی در مبارزه با شاه و نمایندگی امام(ره) در داخل کشور پررنگ ‌تر شد.

همراهی با امام راحل و دیگر علما

آیت‌الله گلپایگانی در نوروز ۱۳۴۲ همزمان با سالروز شهادت امام جعفر صادق(ع)  مجلس عزایی در مدرسه فیضیه برپا کرد. عوامل رژیم پهلوی به این مجلس عزا حمله کردند. با بالاگرفتن اعتراضات علما، طلاب و مردم به حادثه فیضیه، رژیم شاه اقدام به دستگیری تعدادی از طلاب و اعزام آنها به سربازی کرد که هاشمی نیز با آنکه معافیت تحصیلی داشت اما او را بازداشت کرده و به خدمت اجباری فرستادند اما او ۶ ماه پس از خدمت فرار کرد.

/

اولین بازداشت هاشمی رفسنجانی در زمستان ۴۳ اتفاق افتاد. وی با گروه‌های مخالف رژیم شاهنشاهی نیز همکاری‌های زیادی داشت از جمله آن می‌توان به همکاری با گروه محمد بخارایی اشاره کرد. رژیم که به این همکاری پی برده بود، کوشش کرد تا مدرک و سندی در این زمینه بدست آورد و حتی با شکنجه دادن هاشمی تا سرحد مرگ نتوانست از وی اعترافی بگیرد.

حضور فعال در طول نهضت امام خمینی(ره)

آیت الله هاشمی در دوران پیش از انقلاب و در طول نهضت امام خمینی (ره) همواره در صحنه حضور داشت. نمونه بارز این حضور، حرکتی بود که وی به همراه دیگر علما در اعتراض به زندانی شدن امام راحل انجام داد. آنان با اجتماع در جلوی شهربانی، اعلام کردند یا امام(ره) را بدون قید و شرط آزاد کنید و یا اینکه ما را همانند ایشان به زندان بفرستید.

هاشمی همچنین در شکل گیری جامعه روحانیت مبارز که شبکه‌ای از روحانیون وفادار به اندیشه‌های امام راحل بود، نقش داشت. با پیروزی انقلاب اسلامی، وی به عضویت شورای انقلاب درآمد.

/

ششم مرداد ۶۸ هاشمی کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری شد و با کسب ۹۴٫۳۸ درصد آرا پنجمین رئیس جمهور کشورمان شد. شعار دولت او سازندگی بود. ۲۱ خرداد ۷۲ هاشمی برای دومین بار کاندیدای انتخابات شد و توانست در جایگاه رئیس دولت ششم در پاستور بماند.

پیش از آن وی، اولین رئیس مجلس شورای اسلامی از سال ۵۹ تا ۶۸ بود. در طول جنگ ایران و عراق هاشمی به عنوان نماینده امام راحل در شورای عالی دفاع بود. رفسنجانی از سال ۶۸ تا زمان رحلت، ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام را برعهده داشت.

مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی در همه ادوار مجلس خبرگان رهبری نمایندگی استان تهران را بر عهده داشت. وی رئیس هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی نیز بود.

/

عفت مرعشی همسر آیت الله هاشمی رفسنجانی از نوادگان سید محمد کاظم طباطبایی یزدی است، آنان در سال ۱۳۳۷ ازدواج کردند. حاصل این ازدواج ۵ فرزند به نام‌های فاطمه، محسن، فائزه، مهدی و یاسر است.
تا ۱۹ دی ۱۳۹۵ این روز در تقویم سیاسی ایران تنها یادآور اعتراض طلاب قم به درج مقاله ای در روزنامه اطلاعات در دی ۱۳۵۷بود که در آن به شکل بی سابقه ای به امام خمینی با ذکر نام اهانت شده بود و شعله های آتشی را برافروخت که نه تنها دودمان پهلوی را بر باد داد که سلطنت را برچید و نه فقط محمد رضا شاه که شاهی را برانداخت.

امسال اما ۱۹ دی یادآور درگذشت آیت الله اکبر هاشمی رفسنجانی آشنا ترین چهره سیاسی در ۴۰ سال اخیر هم هست که نام او چنان با جمهوری اسلامی پیوند خورده بود که کاهش تأثیرگذاری اش از ۱۳۸۴ به بعد هم باور پذیر نمی نمود.

نخستین بار که تصویر او را هنگام قرائت حکم انتصاب مهندس مهدی بازرگان به ریاست دولت موقت دیدم به سبب نوع چهره او را بسا جوان تر از آنچه واقعا بود پنداشتیم اما خیلی زود دانستیم که از نزدیک ترین یاران رهبر فقید انقلاب است و به همین اعتبار سخنران اصلی مراسم ترحیم آیت الله مطهری در مدرسه فیضیه قم شد.

وقتی در میانه نطق خود از اقلیت مارکسیست به عنوان متهم اصلی ترور مطهری یاد کرد حمید رضا نقاشان در گوش امام گفت: اطلاعات ما اما نشان می دهد که یک گروه افراطی مذهبی عامل این اقدام بوده است نه کمونیست ها.

تحلیل هاشمی درست از آب درنیامد و حق با محافظ امام بود و با اتکا به اطلاعاتی که سازمان تازه تأسیس مجاهدین انقلاب اسلامی به دست آورده بود روشن شد که گروه فرقان همان است که پیش از انقلاب هم با مطهری جدل داشت اما امام هیچ گاه به روی هاشمی نیاورد و تنها به گروهی که شناسایی ضاربان را بر عهده گرفتند اعتماد کرد. منتها هاشمی خود هم گرفتارهمان تحلیل نادرست شد چندان که تنها دو ماه بعد گلوله فرقان بر تن او هم نشست اما جان به در بُرد.

از آن پس اما او جانب احتیاط را گرفت و در تحلیل های بعدی هر چه زمان گذشت دقیق تر و مستند ترو پخته تر سخن گفت و جایگاه او روز به روز ارتقا یافت تا جایی که قدرت، آنجا بود که هاشمی بود. چه رییس مجلس باشد و چه رییس جمهوری و احتمالا بی میل نبود که در پی دوم خرداد ۱۳۷۶ قدرت را به مجمع تشخیص مصلحت نظام منتقل کند. این ظن هنگامی تقویت می شود که به گفت و گویی از او در اواخر عمر اشاره کنیم که برای اولین بار گفت که در آن انتخابات به علی اکبر ناطق نوری و نه رقیب او رأی داده است در حالی که این تصور وجود داشت که مانند کارگزاران سازندگی انتخاب او رقیب ناطق خواهد بود.

وقتی از دوم خرداد نه ناطق نوری که سید محمد خاتمی برکشید روشن شد که قدرت به مجمع تشخیص منتقل نمی شود و شاید راز کاندیداتوری او برای مجلس شورای اسلامی در دو سال بعد همین بود که می خواست نقش دهه ۶۰ را در دهه ۷۰ هم ایفا کند. اصلاح طلبان اما اعلام کردند هیچ نام مشترکی با جناح راست نخواهند داشت و هاشمی تنها در فهرست کارگزاران جای گرفت و مشارکت زیر بار نام او و هیچ نامزد مشترک دیگری نرفت. وقتی باخبر شدند که در لیست های محافظه کاران نام فائزه نیست برای او اعلام آمادگی کردند اما دختر شرط گذاشت که اول باید نام پدر را قرار دهند.

باری، هر چند رییس جمهوری اصلاحات نزد هاشمی رفسنجانی بسیار مورد احترام بود و سه وزیر اصلی و خود او سابقه وزارت در دولت سازندگی را داشتند اما اولویت این دولت توسعه سیاسی بود و هاشمی بالطبع از اقتدار پیشین فاصله گرفت تا سال ۱۳۸۴ که حکایت، دیگر شد.

بسیاری معتقدند اگر آیت الله کاندیدا نمی شد دو قطبی یی هم شکل نمی گرفت که به روی کار آمدن احمدی نژاد بینجامد. اگر هم نامزدی اولیه را خطا ندانیم ماندن در صحنه برای مرحله بعد را می توان خطا دانست. چرا که دو قطبی کامل شد حال آن که در صورت انصراف، رقابت بین محمود احمدی نژاد و مهدی کروبی شکل می گرفت و هر یک که رییس جمهور می شد هاشمی می توانست منت بگذارد که او در مقام نفر اول مرحله اول بخت بیشتری داشت. اگر کروبی رییس جمهوری می شد وام دار او بود چون بدون انصراف به مرحله دوم راه نمی یافت و اگر باز احمدی نژاد احساس غلبه بر هاشمی را نداشت.

روی کار آمدن احمدی نژاد، زندگی سیاسی هاشمی رفسنجانی را وارد مرحله ای تازه و او را بار دیگر به اصلاح طلبان نزدیک و نزدیک تر کرد.
همین ائتلاف موجب شد بار دیگر وارد بازی علنی شود و در سال ۱۳۹۲ هم کاندیدا شد و اگر چه مجوز ورود نگرفت اما زمینه برای حسن روحانی فراهم آمد.

هاشمی رفسنجانی با پیروزی حسن روحانی در سال ۱۳۹۲ آسوده خاطر شد اما تجدید انتخاب او را ندید.

هاشمی رفسنجانی؛ پس از یک سال/ نبود و نیست تا ببیند...

مردی که اگر چه یار و مرید امام خمینی بود اما از منظر توسعه شیفته میرزا تقی خان امیر کبیر بود و ۵۰ سال قبل تمام یک تابستان در روستای زادگاه – نوق رفسنجان- را صرف نگارش کتاب « امیر کبیر، قهرمان مبارزه با استعمار» کرد و در سالگرد قتل امیر (۲۰ دی ۱۲۳۰خورشیدی) و در شامگاه ۱۹ دی ۱۳۹۵ خورشیدی درگذشت…

عصر ایران / باشگاه خبرنگاران : منبع
ارسال نظر
( انصراف از پاسخگویی )
مرا از نظرات بعدی با خبر کن
مرا فقط از پاسخ به نظرم با خبر کن
کلید را به سمت چپ بکشید

اولین دیدگاه را برای این مطلب ارسال کنید.

سوالی که برای نگارنده پیش آمده این است که آیا اگر یک کشتی آمریکایی یا اروپایی یا روسی جای کشتی ایرانی بود، آیا باز هم یگانهای امدادی آبی و هوایی چینی انقدر مسامحه وار و بی تفاوت با حادثه روبرو می شدند؟!

حسام الدین واعظ زاده

حسام الدین واعظ زاده

جایگاه، وظیفه و کارایی نهادهای انتخابی و انتصابی